مرجع مسجد النبی کوهسنگی مشهد

محمد زکی بن ابراهیم پر اسم و رسم به خطیب کرمانشاهی (درگذشت ۱۱۵۹ ق) واعظ و فقید امامی قرن دوازدهم میباشد. والدین وی از اهل سنت بودند؛ اما وی در ۸سالگی از آنان گریخت و به اسماعیل‌خان حکم کننده همدان پناهنده شد. خطیب، ذیل تربیت اسماعیل‌خان، بعد از طی مراتب علمی، روضه خوان‌الاسلام و امام آدینه کرمانشاه و اصفهان شد و گفته‌اند که عده اکثری در تاثیر مواعظ وی هدایت یافتند. در اواخر قدمت به ‌دستور نادرشاه، حکم دهنده لشکر بود و بعداز مدتی بر تاثیر بدگویی بعضی مقامات، به امر فرمان روا کشته شد.علامه امینی اسم او‌را در کتاب شهیدان فضیلت در قرن دوازدهم مسجد النبی کوهسنگی مشهد آورده میباشد.

زندگینامه
تاریخ ولادت خطیب کرمانشاهی در اختیار وجود ندارد؛ والدین خطیب کرمانشاهی از اهل سنّت بودند، وی ـ که در هفت یا این که هشت سالگی به تشیع گراییده بود ـ از نزد آنها گریخت و به قاضی همدان، اسماعیل خان، جانبداری پیروزی.[۱] اسماعیل خان اورا نزد خویش نگاه داشت و به معلّم آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد سپرد.

خطیب بعد از گذراندن تحصیلات بهتر به منصب روحانی الاسلامی کرمانشاه رسید و کارها فقهی آن سامان به وی واگذار شد.[۲] وی همینطور مدتی امام آدینه کرمانشاه و بعد امام آدینه اصفهان شد.[۳] نادرشاه بعد از شنیدن وصف خطیب، او‌را به سمت حکم دهنده لشکر منصوب کرد.[۴] در کتاب حدیث نادرشاهی از شخصی به اسم میرزا زکی که مشاور موثق نادرشاه بوده، نامبرده گردیده[۵] که ظاهراً همین خطیب کرمانشاهی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

خطیب در ۱۱۵۹ بر تاثیر اتهام و کلام چینی ملاعلی امان، ملقب به امام افندی، و به فرمان نادرشاه به قتل رسید.[۶]علامه امینی اسم او‌را در شمار شهیدان فضیلت در قرن دوازدهم آورده میباشد.[۷] سید عبدالله جزایری و عبدالنبی قزوینی، که با وی مصاحبت داشته‌اند، منزلت علمی و شخصیت او را ستوده‌اند.[۸] خطیب کرمانشاهی واعظی برنده دست بود و بخش اعظمی به سبب ساز مواعظ وی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد هدایت شدند.[۹]

صرفا اثری که تفصیل هم اکنون نویسان از وی خاطر کرده‌اند کتابی میباشد با اسم الرد علی رسالة نجاسة غیر الامامی که ردی میباشد بر رساله تنجیس غیرامامی و اخراج آن ها از اسلام، نوشته حیدرعلی شیروانی[۱۰] با این اکنون، ورژن خطی کتابی با اسم تجویدالقرآن نیز به اسم وی در مکتب باقریه مشهد جان دار بوده میباشد.[۱۱]

پانویس
ر.ک:قزوینی، ص۱۶۶؛ استاد تبریزی، ج۲، ص۱۵۰
قزوینی، ص۱۶۷
قزوینی، ص۱۶۸؛ معلم تبریزی، ج۲، ص۱۵۰
قزوینی، ص۱۶۷؛ معلم تبریزی، ج۲، ص۱۵۰
حدیث نادرشاهی، ص۱۸۱، ۲۱۳، ۲۳۹
معلم تبریزی، ج۲، ص۱۵۰
امینی، ص۲۴۰ـ۲۴۲
جزایری، ص۱۴۰؛ قزوینی، ص۱۶۶
قزوینی، ص۱۶۷
آقابزرگ طهرانی، ج۱۰، ص۱۹۹؛ امین، ج۷، ص۶۸؛ ر.ک: قزوینی، ص۱۶۸
ر.ک:فاضل، ص۹۵
منابع
*آقابزرگ طهرانی، محمد محسن، الذریعة الی تصانیف الشیعة، دار‌الأضوا، بیروت ۱۴۰۳ق.
امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
امینی، عبدالحسین، شهداءالفضیلة، قم، ۱۳۵۲ش.
جزایری، عبدالله بن نورالدین، الاجازةالکبیرة، چاپ محمد سمامی حائری، قم، ۱۴۰۹.
حدیث نادرشاهی، چاپ رضا شعبانی، طهران، بعثت، ۱۳۷۶ش.
فاضل، محمود، فهرس مخطوطات المدرسةالباقریة، مشهدالمقدسة، تراثنا، سال ۶، ش ۴ (شوال ـ ذیحجه ۱۴۱۱).
قزوینی، عبدالنبی بن محمدتقی، تتمیم املال آمل، چاپ احمد حسینی، قم، ۱۴۰۷.
استاد تبریزی، محمدعلی، ریحانه الادب، طهران، بی‌نا، ۱۳۷۴ش.

محمد زکی بن ابراهیم پر اسم و رسم به خطیب کرمانشاهی (درگذشت ۱۱۵۹ ق) واعظ و فقید امامی قرن دوازدهم میباشد. والدین وی از اهل سنت بودند؛ اما وی در ۸سالگی از آنان گریخت و به اسماعیل‌خان حکم کننده همدان پناهنده شد. خطیب، ذیل تربیت اسماعیل‌خان، بعد از طی مراتب علمی، روضه خوان‌الاسلام و امام آدینه کرمانشاه و اصفهان شد و گفته‌اند که عده اکثری در تاثیر مواعظ وی هدایت یافتند. در اواخر قدمت به ‌دستور نادرشاه، حکم دهنده لشکر بود و بعداز مدتی بر تاثیر بدگویی بعضی مقامات، به امر فرمان روا کشته شد.علامه امینی اسم او‌را در کتاب شهیدان فضیلت در قرن دوازدهم مسجد النبی کوهسنگی مشهد آورده میباشد.

زندگینامه
تاریخ ولادت خطیب کرمانشاهی در اختیار وجود ندارد؛ والدین خطیب کرمانشاهی از اهل سنّت بودند، وی ـ که در هفت یا این که هشت سالگی به تشیع گراییده بود ـ از نزد آنها گریخت و به قاضی همدان، اسماعیل خان، جانبداری پیروزی.[۱] اسماعیل خان اورا نزد خویش نگاه داشت و به معلّم آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد سپرد.

خطیب بعد از گذراندن تحصیلات بهتر به منصب روحانی الاسلامی کرمانشاه رسید و کارها فقهی آن سامان به وی واگذار شد.[۲] وی همینطور مدتی امام آدینه کرمانشاه و بعد امام آدینه اصفهان شد.[۳] نادرشاه بعد از شنیدن وصف خطیب، او‌را به سمت حکم دهنده لشکر منصوب کرد.[۴] در کتاب حدیث نادرشاهی از شخصی به اسم میرزا زکی که مشاور موثق نادرشاه بوده، نامبرده گردیده[۵] که ظاهراً همین خطیب کرمانشاهی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.

خطیب در ۱۱۵۹ بر تاثیر اتهام و کلام چینی ملاعلی امان، ملقب به امام افندی، و به فرمان نادرشاه به قتل رسید.[۶]علامه امینی اسم او‌را در شمار شهیدان فضیلت در قرن دوازدهم آورده میباشد.[۷] سید عبدالله جزایری و عبدالنبی قزوینی، که با وی مصاحبت داشته‌اند، منزلت علمی و شخصیت او را ستوده‌اند.[۸] خطیب کرمانشاهی واعظی برنده دست بود و بخش اعظمی به سبب ساز مواعظ وی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد هدایت شدند.[۹]

صرفا اثری که تفصیل هم اکنون نویسان از وی خاطر کرده‌اند کتابی میباشد با اسم الرد علی رسالة نجاسة غیر الامامی که ردی میباشد بر رساله تنجیس غیرامامی و اخراج آن ها از اسلام، نوشته حیدرعلی شیروانی[۱۰] با این اکنون، ورژن خطی کتابی با اسم تجویدالقرآن نیز به اسم وی در مکتب باقریه مشهد جان دار بوده میباشد.[۱۱]

پانویس
ر.ک:قزوینی، ص۱۶۶؛ استاد تبریزی، ج۲، ص۱۵۰
قزوینی، ص۱۶۷
قزوینی، ص۱۶۸؛ معلم تبریزی، ج۲، ص۱۵۰
قزوینی، ص۱۶۷؛ معلم تبریزی، ج۲، ص۱۵۰
حدیث نادرشاهی، ص۱۸۱، ۲۱۳، ۲۳۹
معلم تبریزی، ج۲، ص۱۵۰
امینی، ص۲۴۰ـ۲۴۲
جزایری، ص۱۴۰؛ قزوینی، ص۱۶۶
قزوینی، ص۱۶۷
آقابزرگ طهرانی، ج۱۰، ص۱۹۹؛ امین، ج۷، ص۶۸؛ ر.ک: قزوینی، ص۱۶۸
ر.ک:فاضل، ص۹۵
منابع
*آقابزرگ طهرانی، محمد محسن، الذریعة الی تصانیف الشیعة، دار‌الأضوا، بیروت ۱۴۰۳ق.
امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
امینی، عبدالحسین، شهداءالفضیلة، قم، ۱۳۵۲ش.
جزایری، عبدالله بن نورالدین، الاجازةالکبیرة، چاپ محمد سمامی حائری، قم، ۱۴۰۹.
حدیث نادرشاهی، چاپ رضا شعبانی، طهران، بعثت، ۱۳۷۶ش.
فاضل، محمود، فهرس مخطوطات المدرسةالباقریة، مشهدالمقدسة، تراثنا، سال ۶، ش ۴ (شوال ـ ذیحجه ۱۴۱۱).
قزوینی، عبدالنبی بن محمدتقی، تتمیم املال آمل، چاپ احمد حسینی، قم، ۱۴۰۷.
استاد تبریزی، محمدعلی، ریحانه الادب، طهران، بی‌نا، ۱۳۷۴ش.